बंद

तहसील कार्यालय जामनेर

जामनेर तालुक्याची भौगोलिक माहिती


स्थान व सीमारेषा

    • पूर्वेस ➤ बुलढाणा जिल्हा

    • दक्षिणेस ➤ छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा

    • इतर दिशा ➤ जळगाव जिल्ह्याचे अन्य तालुके


क्षेत्रफळ

  • एकूण क्षेत्रफळ: 1,349.68 चौ. कि.मी.

जमीन उपयोग व शेती

  • शेतीयोग्य क्षेत्रफळ: सुमारे 85,000 हेक्टर

    • बागायती, कोरडवाहू, पाण्याखालील क्षेत्र यांचा समावेश

  • सिंचनाखालील जमीन: 15,000 ते 20,000 हेक्टर

    • विहिरी, बोअरवेल्स, लघु प्रकल्प आणि छोटे धरणे यांच्या मदतीने

  • प्रमुख पीक पद्धती:

    • केळी (तालुक्याची खास ओळख)

    •  कापूस, हरभरा, सोयाबीन

    •  ज्वारी, इतर हंगामी पिके


वन क्षेत्र

  • वनविभागाच्या अखत्यारीतील जमीन: सुमारे 5,500 – 6,000 हेक्टर


जलस्रोत व सिंचन

  • नद्या:

    • वाघुर (मुख्य नदी)

    • कांग नदी, सुर नदी

    • काही ठिकाणी तापीच्या उपनद्या

  • जलप्रकल्प / तलाव:

    • वणी धरण

    • चिचखेडा तलाव

    • लघु सिंचन प्रकल्प


हवामान

  • प्रकार: उष्ण व कोरडे

  • तापमान:

    • उन्हाळा ➤ 40°C पेक्षा अधिक

    • हिवाळा ➤ 10°C पर्यंत कमी

  • सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान: 600 – 750 मिमी


जमिनीचा प्रकार

  • मुख्यतः काळी माती 

    • उपजाऊ व सिंचनास योग्य


प्रशासकीय माहिती

अ.क्र. घटक माहिती
01 नगर परिषद 1
02 नगर पंचायत 1
03 ग्रामपंचायत 107
04 एकूण महसुली गावे 155
  • यातील अनेक गावे कृषिप्रधान आहेत

  • काही गावे ➤ केळी व कापसाचे व्यापारी उत्पादन करतात


विशेष ओळख:
जामनेर तालुका हा केळी उत्पादनासाठी राज्यात प्रसिध्द आहे आणि उत्पन्नक्षम काळी माती, समृद्ध जलसंपत्ती, आणि शेतीला पोषक नद्यांमुळे कृषी दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा तालुका मानला जातो.

सर्वांगीण माहिती


भाषा व सांस्कृतिक विविधता

  • प्रमुख भाषा: मराठी

  • इतर भाषा: हिंदी व उर्दू (काही भागांत)


लोकसंख्येचे स्वरूप (जनगणना 2011 नुसार)

  • जामनेर तालुक्याची एकूण लोकसंख्या: 3,49,957

    • ग्रामवस्ती: अधिक

    • शहरीकरण: मर्यादित

जातनिहाय लोकसंख्या

  •  अनुसूचित जाती (SC): 30,550 (8.7%)

  •  अनुसूचित जमाती (ST): 39,019 (11.1%)


जामनेर नगरपालिका माहिती

  • लोकसंख्या (2011): 46,762

  • साक्षरता दर: 83.05%

  • लिंग गुणोत्तर: 927 महिला / 1000 पुरुष

  • बाल लिंग गुणोत्तर (0-6 वर्षे): 853

  • घरांची संख्या: 9,614

  • क्षेत्रफळ: 40.74 चौ. किमी

  • 2025 अंदाजित लोकसंख्या: ~ 64,000


शेंदुर्णी नगरपंचायत – सांख्यिकीय माहिती

  • एकूण लोकसंख्या: 22,553

    • पुरुष: 11,644

    • महिला: 10,909

  • कुटुंबांची संख्या: 4,504

  • बाल लोकसंख्या (0-6 वर्षे): 2,898 (12.85%)

  • लिंग गुणोत्तर:

    • सामान्य: 937 महिला / 1000 पुरुष

    • बाल: 831

  • साक्षरता दर:

    • एकूण: 76.44%

    • पुरुष: 81.66%

    • महिला: 70.97%


सण-उत्सव व परंपरा

  • मुख्य सण: गणेशोत्सव, रामनवमी, होळी, महाशिवरात्र, पोळा, हरिनाम सप्ताह

  • परंपरागत यात्रा-जत्रा: देवी-देवतांच्या पारंपरिक यात्रा गावपातळीवर उत्साहात


लोककला व धार्मिक परंपरा

  • लोककला: भारूड, कीर्तन, तमाशा

  • धार्मिक जीवन: भजन मंडळे, वारकरी संप्रदाय, कीर्तनकारांची सक्रियता


शैक्षणिक व सामाजिक संस्था

  • शाळा, कनिष्ठ व वरिष्ठ महाविद्यालये

  • आश्रमशाळा, कृषी विज्ञान केंद्र

  • महिला बचत गट

  • युवक मंडळे


प्रमुख गावे व बाजारपेठा

  • केंद्र: जामनेर शहर

    • प्रशासकीय कार्यालये

    • रेल्वे स्थानक व बस स्थानक

    • व्यापारी बाजारपेठ

  • इतर महत्त्वाची गावे:

    • नेरी, पहुर, फत्तेपुर, वाकोद, शेंदुर्णी

पर्यटन स्थळे 

  • अजिंठा लेणी

    • जामनेरपासून केवळ 35 कि.मी. अंतरावर

    • जागतिक वारसा स्थळ, ऐतिहासिक महत्त्व

    • बौद्ध संस्कृतीचा वैभवशाली इतिहास दर्शवणाऱ्या भित्तीचित्रांनी सजलेली

  • ढालकी धबधबा

    • अजिंठा डोंगररांगांमध्ये वसलेला

    • जामनेरपासून 40 कि.मी. अंतरावर

    • निसर्गप्रेमींसाठी खास आकर्षण ठिकाण

  • सोमेश्वर महादेव मंदिर (गीता धाम)

    • जामनेर शहरातील प्रसिध्द धार्मिक स्थळ

    • महादेव भक्तांसाठी पवित्र स्थान

  • त्रिविक्रम मंदिर, शेंदुर्णी

    • प्रतीपंढरपूर म्हणून ओळखले जाणारे

    • वारकरी संप्रदायाशी घट्ट संबंध


इतर धार्मिक स्थळे

  • राम मंदिर

  • हनुमान मंदिर

  • विठोबा मंदिर

  • काळभैरव मंदिर

जामनेर तालुक्यातील अनेक गावे वारकरी संप्रदायाशी जोडलेली असून, भक्ती आणि परंपरेचे महत्त्व अधोरेखित करतात